Rynek energii elektrycznej w Polsce

Energia elektryczna jest przedmiotem handlu, sprzedawanym jako towar wśród konkurencyjnych firm na rynku energii. Podobnie jak inne towary, prąd musi zostać najpierw wyprodukowany. Następnie kupują go odbiorcy końcowi tacy jak klienci indywidualni, firmy oraz instytucje. Procesy toczące się pomiędzy producentami a podmiotami zainteresowanymi zakupem energii odbywają się z udziałem operatorów oraz firm pośredniczących.

Uczestnicy rynku energetycznego

Do uczestników rynku energetycznego w naszym kraju zaliczamy:

  • wytwórców energii elektrycznej – są to zarówno typowe elektrownie, jak i prywatne gospodarstwa domowe. Polskie elektrownie systemowe (które są liderem w produkcji energii) wytwarzają ją z węgla kamiennego i brunatnego. Natomiast miejsce drugie pod względem produkcji należy do elektrociepłowni. Energię elektryczną produkują także elektrownie fotowoltaiczne, wodne i wiatrowe, spalając biogaz oraz biomasę. Jak wynika z danych Polskich Sieci Elektroenergetycznych z października 2020 roku, energia produkowana na bazie węgla stanowi w dalszym ciągu ponad 70% rynku energii elektrycznej w Polsce (https://www.innogy.pl/pl/duze-przedsiebiorstwa/artykuly/2020/rynek-energii-w-polsce). Oznacza to, że emisja CO2 jest bardzo wysoka, co z kolei odbija się na środowisku naturalnym.
  • operatorów systemów przemysłowych i dystrybucyjnych – dostawa energii elektrycznej realizowana jest na dwa sposoby. Pierwszym z nich jest transportowanie jej z elektrowni przez Operatora Systemu Przesyłowego do klienta końcowego (za pośrednictwem linii wysokiego napięcia 220 kV i 400 kV). Drugim zaś jest dystrybuowanie przez Operatora Systemu Dystrybucyjnego (liniami średniego i niskiego napięcia od 230 kV do 110 kV). Działalność sieciowa odbywa się na zasadzie monopolu, natomiast spółki wytwarzania i obrotu funkcjonują wobec siebie jako firmy konkurencyjne. Tak więc, jeśli chodzi o operatora dostarczającego energię, klienci nie mają wyboru. Mogą jednak wybrać sprzedawcę.
  • sprzedawców (czyli spółek obrotu) – handlują oni energią w naszym kraju. Opiera się to na trzech sektorach rynkowych: kontraktowym, giełdowym oraz bilansowym. 

Najważniejszy jest sektor kontraktowy, gdzie sprzedaż polega na zawieraniu kontraktów dwustronnych pomiędzy wytwórcami energii i firmami handlującymi a klientami końcowymi. Dzięki nim możliwe jest uniknięcie wahań cenowych i stanowią obecnie około 40% zawieranych umów. Natomiast handel energią, który prowadzi Towarowa Giełda Energii, polega na zawieraniu transakcji na dzień przed fizyczną dostawą prądu. Ceny transakcyjne ustalane są na zasadzie równowagi pomiędzy rejestrowanymi zleceniami sprzedaży a ceną zakupu energii elektrycznej. TGE przewiduje także prognozowanie cen energii i optymalizowanie ich przez sprzedawców oraz dużych odbiorców. Jest to tzw. Rynek Terminowy Towarowy Energii Elektrycznej. Natomiast trzeci sektor, jakim jest rynek bilansujący, to rynek techniczny. Nie jest to miejsce handlu, ale dla funkcjonowania całego systemu jego istnienie jest konieczne. W jego obrębie uczestnicy są  postrzegani jako odbiorcy. Rynek zajmuje się bilansowaniem różnic zawartych transakcji pomiędzy poszczególnymi uczestnikami a realnym popytem na energię.